Verantwoording

Ooit zat ik tijdens de les Aardrijkskunde achter in de klas te lezen in het rapport van de club van Rome en zag een grafiek, op de horizontale as de tijd en op de verticale as de ruimte. Puntjes in de grafiek stelden mensen voor die over kleinere of grotere ruimte- en/of tijdspannen konden denken en handelen. Er zaten een paar puntjes dicht bij de oorsprong. Dat waren dus mensen die ‘slechts’ over een kleine ruimte- en tijdspanne konden denken en handelen. Er was een wolk puntjes in het middengebied, sommige wat lager en meer naar rechts, anderen wat hoger en meer naar links, mensen die over grotere ruimte- en/of tijdspanne konden denken en handelen. Er was één puntje helemaal rechts bovenaan. Dat was een mens die over de allergrootste ruimte- en tijdspanne kon denken en handelen. Van de oerknal tot aan de eindimplosie en over het hele universum. Ik prikte met mijn wijsvinger in dat puntje en zei hardop: “Dat ben ik!” 

De docent viel stil. De hele klas keerde zich naar mij toe. Tot grote hilariteit van mijn klasgenoten moest Ik van de docent nog een keer uitleggen wie ik dan wel was.

Sindsdien verdiepte ik me in de Aarde als geheel, als planeet van ons zonnestelsel. En de zon als deel van ons sterrenstelsel. En het sterrenstelsel als deel van het hele universum, oneindige ruimte. Ik sluit mijn ogen en ik zie de hele Aarde voor me, de maan vlakbij eromheen cirkelend. Ik stel me de zon voor als het hart van het zonnestelsel met in een vlak alle planeten. Daar weer omheen zijn de sterren. Innerlijk kan ik vrij reizen over de hele Aarde, van de Aarde naar de Maan en verder langs alle planeten naar de sterren, naar elke ster waar ik maar wil. Van sterrenstelsel naar sterrenstelsel, elk met nieuwe planeten en manen rond die planeten. De eventuele grenzen die ik beleef zijn mijn eigen grenzen, de grenzen van mijn bewustzijn. Er is een voorbij die grenzen. Het is een kwestie van tijd en leven dat mijn bewustzijn zich ook voorbij die grenzen kan uitbreiden. 

Ik was vier toen Armstrong en Aldrin op de maan liepen, nu vijftig jaar geleden. De foto “Earthrise” van astronaut William Anders heeft jarenlang boven mijn bed gehangen, van m’n nou ik denk wel zevende levensjaar tot en met zeg m’n twaalfde levensjaar. Ik ben opgegroeid met het beeld van de hele Aarde. Ik behoor sowieso tot de eerste generatie mensen überhaupt die is opgegroeid met het beeld van de hele Aarde. Dankzij de Apollo-vluchten eind jaren zestig en begin jaren zeventig van de twintigste eeuw groeien mensen tegenwoordig op met het beeld van die ene hele Aarde.

En hoe zit het met de tijd?

Geschiedenis was, is en zal altijd zijn één van mijn lievelingsvakken. Vroeger al op school, mijn eerste juffies en meesters konden goed vertellen. Van verhalen uit het oude testament tot en met de verhalen over de tweede wereldoorlog, de storm van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari 1953 en de summer of love in San Francisco van 1967. Ik luisterde naar deze verhalen alsof het werkelijke weergaven waren van feiten en gebeurtenissen die op bepaalde tijden en in bepaalde ruimten plaats hadden gevonden. Nog steeds maakt het voor mij niet uit of iets zich alleen in de fantasie van een persoon afspeelt of ook in de werkelijkheid. Wat zich in de werkelijkheid afspeelt, bijvoorbeeld alle Apollo-vluchten, speelt zich na afloop sowieso alleen nog maar af in de fantasie van mensen. Of iets wat zich aanvankelijk alleen maar afspeelt in de fantasie van mensen, bijvoorbeeld een economie waarin alle mensen de gezamenlijk geproduceerde koek eerlijk onder elkaar verdelen, kan later werkelijkheid worden. Nog steeds als ik verhalen lees of hoor of zie, oude mythen en sagen, bijbel- en andere religieuze teksten, fictie en non-fictie, biografieën, gewone geschiedenissen, films, alles belees en beluister ik alsof het echt is gebeurd, echt gebeurt of eens echt zal gebeuren. Tegelijkertijd beleef ik ze als mijn eigen levensgeschiedenissen. En het is mijn eigen levensgeschiedenis, ik maak het me immers eigen. Ik ben de geschiedenis van de mensheids- en Aarde-ontwikkeling van het paradijs tot en met het nieuwe Jeruzalem. Me verdiepend in de geschiedenis of fantaserend over de toekomst, me bezinnend in het nu, ik beleef het als grenzeloos. Alle grenzen die ik ervaar zijn slechts tijdelijk. Het leven zal de grenzen verleggen. Over steeds grotere tijdspannes kan ik mijn bewustzijn uitbreiden, zowel naar het verleden als naar de toekomst toe. Ik beleef overstijgende eeuwigheid.

Ik ben het stipje helemaal rechtsboven in de grafiek uit het rapport van de club van Rome.

Zonder gekheid.

Dit is een verantwoording.

Als Jac Hielema die werd geboren op 1 oktober 1964 beleef ik alles wat ik weet en alles wat ik heb als ontvangen van anderen. Anderen vertellen mij verhalen. Anderen produceren mijn voedsel, mijn kleren, de fiets waarop ik fiets, de auto waarin ik rijd, de tafel waaraan ik eet, de stoel waar ik op zit, het bed waar ik in slaap, het huis waarin ik woon. Niets is van mezelf. Anderen delen hun inzichten met mij, ik maak ze me eigen. Niets heb ik van mezelf.

Mijn hart vult zich met dankbaarheid.

Ik verdiepte me met name in de westerse geschiedenis, van het oude Egypte, via de Grieken en Romeinen, de middeleeuwen, de renaissance, de reformatie, de verlichting, die lange 19e eeuw van 1789 tot 1914 naar het nu Poetin, Trump en Boris Johnson. Ik weet een beetje van de geschiedenis van Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, het nabije- en het verre Oosten, Afrika en Australië. Ik ben dol op Russische literatuur en Amerikaanse films. Houd van muziek, theater en Europese kunst tussen 1880 en 1920. Ik verdiepte me in de filosofie. Van de oude Grieken, via de middeleeuwse monniken tot en met de moderne filosofen. Ik kan niet zo heel veel met hedendaagse post-moderne filosofen die geloven dat hun gedachten producten zijn van fysische- en chemische processen en door de taal niet meer door kunnen dringen tot de achter- en onderliggende begrippen en ideeën. Qua moderne westerse wetenschap houd ik me bij Goethe en alles wat sindsdien volgde uit de stroom van het Duitse Idealisme. Behalve in de bijbel, waarmee ik ben opgevoed, hield ik me ook bezig met de geschriften van Hindoes, Moslims en Boeddhisten. Ik verplaats me graag innerlijk in andere mensen in andere culturen en hun spirituele belevingen.

En. Maar. Dus. 

Als ik een lijn moet noemen van een stroming waar ik me deel van voel, dan begint die denk ik met de oermensen Adam en Eva en hun zonen Kaïn en Abel, en verder met de oerleraren Noach, die de mensheid door de zondvloed heen leidde en Zarathustra, Boeddha misschien ook, de Farao Echnaton en zijn vrouw Nefertiti, de stamvaders Abraham, Isaak, Esau en Jacob, de wijze koning Salomo en zijn tempelbouwer Hieram Abief, de oude Grieken Socrates, Plato en Aristoteles, de verlosser en de heiland Jezus Christus, Johannes de evangelist, de mythische Europese helden Koning Arthur, Lancelot en Parcival, de Europese esotericus Christiaan Rosenkruis, de monniken Franciscus van Assisi en Thomas van Aquino, de kunstenaars Michelangelo, Leonardo da Vinci en Raphael, de filosofen Spinoza, Descartes en Kant, überhaupt de Duitse idealisten, de dichters en schrijvers Novalis, Goethe en Schiller, de antroposoof Rudolf Steiner, de samenlevingskunstenaars Mahatma Gandhi en Nelson Mandela en de moderne natuurwetenschapper Rupert Sheldrake.

Geen enkele vrouw? Toch wel. Vrouwe Sophia, die in ons allemaal is. Ons aller oerwijsheid.

Als er een persoon is op wiens schouders ik sta, dan is dat Rudolf Steiner, en dan met name op zijn werk de Filosofie van de vrijheid, de bouw van het eerste Goetheanum, en zijn streven naar verwerkelijking van de driegeleding van het sociale organisme. Als hij er niet was geweest en niet zijn werk had gedaan, dan had ik mijn boek niet kunnen schrijven, was ik nog steeds aan het ronddolen met vragen waar ik geen antwoord op kon vinden en was ik nog steeds aan het worstelen met ideeën waar ik niets mee kon. Rudolf Steiner is in mijn ogen een moderne leraar die mensen helpt zichzelf te ontwikkelen tot “in zichzelf gegronde vrije persoonlijkheden”, die hun “hoogst individuele bijdrage” leveren aan de ontwikkeling van de Aarde en de mensheid als geheel.

En verder heb ik alles te danken aan mijn ouders, mijn juffies en meesters van de kleuterscholen waar ik op zat en de lagere scholen die ik bezocht, mijn leraren op de middelbare school in Roosendaal, mijn docenten op de universiteiten van Wageningen, St. Andrews en Nijmegen. De leraren van de opleiding Driegeleding: Dieter Brüll, Mouringh Boeke, Edithe de Clercq Zubli en Huub Houben. Mijn maten van de maatschap Vrije School Bovenbouw Meppel, met name Joris Boermans, Diederik Ogilvie, Peter Grillis en Franc Müller. En verder aan alle mensen die ik in de loop van mijn leven heb ontmoet, ontmoet en zal ontmoeten.

Veel heb ik te danken aan mijn kinderen Pepijn, Tonja en Melchior en mijn huidige partner Damaris. 

En verder ben ik dankbaarheid verschuldigd aan alle deelnemers aan alle cursussen die ik ooit gaf, geef en zal geven, mijn huidige DeelGenoten van DeelGenootschap het Veerhuis, doe- en kennishuis voor een nieuwe economie en samenleving, mijn huidige medebewoners van de woongemeenschap waar ik samen met Damaris en haar kinderen Abel en Christina woon in Almere Oosterwold, de ouders van de kinderen op het schooltje in de yurt in Oosterwold en Louis & Sandra Böhtlingk.

Werkelijk, mijn hart vult zich met dankbaarheid.

Eigenlijk weet ik niet waar ik moet ophouden met bedanken.

Alle therapeuten, die ik bezocht…

Alle vrienden en vriendinnen, die ik had, heb en zal hebben…

Alle mensen die ik ooit ontmoette, ontmoet en zal ontmoeten…

Alle auteurs van alle boeken die ik ooit las, lees en zal lezen…

Alle filmmakers van alle films, theatermakers van alle theaterstukken, dansvoorstellingenmakers van alle dansvoorstellingen, componisten van alle muziek…

Nog één verhaal wil ik vertellen.

Jaren na die gebeurtenis achter in de klas bij die Aardrijkskundeles, gaf ik Burgerschapskunde aan een klas 18- tot 24-jarige Bloemen Meiden op een MBO Groen. Deze meiden werkten vier of vijf dagen in de week in een bloemenwinkel en gingen één dag per week naar school. Tijdens die ene dag kregen ze één uur les van mij, Burgerschapskunde dus. Ik hoefde niet bepaalde stof te behandelen, ik hoefde ook niets te toetsen, we konden vrije lessen hebben met elkaar. Ik tekende een assenstelsel op het bord, het was tegen het einde van de tijd van de oude krijtborden, de horizontale as stelde de tijd voor, de verticale as de ruimte. Ik vroeg de meiden om zichzelf als een puntje te plaatsen in het assenstelsel. Hoe groter de ruimte- en/of tijdspanne was die ze konden omvatten, hoe meer naar rechts en/of naar boven ze hun puntje mochten zetten. Tot mijn verbazing bleven ze allemaal heel dicht bij de oorsprong. Één dame plaatste zichzelf zowat in de oorsprong, zij beleefde zichzelf vooral en alleen in het hier en nu.

Vervolgens voerden we gesprekken over het leven, de liefde, God en de dood, mijn favoriete onderwerpen. Wederom tot mijn verbazing en schaamte eigenlijk ook, hadden we hele diepe en hele mooie gesprekken. We deelden ervaringen en inzichten. We stelden elkaar vragen. We dachten als groep hardop. We lachten en huilden. Deze meiden, volgden onderwijs op MBO 2 niveau, het op één na laagste niveau in Nederland, maar ze waren zo wijs, puur en direct. Ze waren helder en onbevangen. Als hoogopgeleide stond ik regelmatig met m’n mond vol tanden. Zij leefden vooral in het hier en nu, met de gedachten en gevoelens die ze nu en hier hadden. Gebaseerd op eigen waarnemingen en ervaringen. Ze waren spontaan, eerlijk, recht door zee. Geen poespas. Geen rimram. Geen geouwehoer. En ik leefde in het verleden of de toekomst met gedachten en gevoelens die ik uit boeken haalde. Ik was bedachtzaam, wantrouwend, omzichtig.

Ik vroeg me af wat er van mij was geworden als ik destijds niet het stipje het meest rechtsboven had gekozen als zijnde mijzelf, maar het stipje het meest linksonder.

Ik vroeg me af of ik niet tegelijkertijd het stipje het meest rechtsboven als het stipje het meest linksonder kon zijn, zowel man als vrouw.

Eigenlijk moest er nog een derde dimensie aan het assenstelsel worden toegevoegd, een z-as, een ruimte/tijd-omvattende as, ik weet het niet precies.

Ik zal eens innerlijk met een driedimensionaal assenstelsel spelen, kijken wat daar aan ideeën en inzichten uit voort komt.