Individualiseren vs globaliseren

Zoals het in de meetkunde gaat om de verhoudingen tussen punten, lijnen en vlakken in de ruimte, gaat het in de sociaal wetenschap om de verhoudingen tussen mensen.

Het gaat in de sociaal wetenschap dus om de manier waarop mensen hun onderlinge betrekkingen regelen als ze samenwerken, samenwonen en/of samenleven.

Kijken we naar de mens (en ik ben een mens, jij bent een mens, wij zijn allemaal mensen) op deze Aarde, dan stuiten we op een oer-tegenstelling die sinds een jaartje of 150 bestaat. Dat maakt deze tijd ook zo uniek. Het is nog nooit eerder voorgekomen in de geschiedenis van de mensheidsontwikkeling dat de mens enerzijds op en top is geïndividualiseerd en dat anderzijds de Aarde als geheel totaal is geglobaliseerd.

Als individuele mensen maken we tegelijkertijd allemaal deel uit van één wereldwijde economie.

Hoe begrijp ik het proces van individualiseren? Wat is in mijn ogen globaliseren?

Individualiseren

Individualiseren heeft in deze tijd vaak een negatieve connotatie gekregen. Individualiseren zou het – alleen maar – denken aan jezelf zijn, het – alleen maar – gaan voor wat jij leuk, lekker en fijn vindt, het zuivere egoïsme… respectievelijk hedonisme… 

In allerlei teksten lees ik vaak dat ‘individualiseren’ de wortel van al het kwaad zou zijn. Mensen zouden niet zo individualistisch moeten zijn, mensen zouden ook aan de ander moeten denken, zich moeten schikken in het geheel…

Mijn vraag zou dan zijn: wie of wat bepaalt wat goed of slecht is? Wat is het juiste handelen? Op grond van welke inzichten vormen we gemeenschappen?

Mijns inziens kan niemand dat voor iemand anders bepalen. Individuen kunnen dat alleen op grond van zelf doorleefde inzichten voor zichzelf bepalen. Iemand die iemand anders normen en waarden wil opleggen, zijn voorstellingen van het goede leven, gaat voorbij aan het individu van de ander.

In mijn ogen is ‘individualiseren’ het verlangen van de mens om vanuit inzicht (in zijn motieven, in waarheden, in het goede, het ware en het schone) te handelen. Individualiseren betekent dat je als individueel mens tot je recht wil komen. Dat je er mag zijn. Dat je überhaupt jezelf mag zijn. Dat je een ontwikkeling gaat die je zelf wil. Dat je je eigen leer-, werk- en levensdoelen stelt. Dat je streeft naar de vervulling van zelf gestelde doelen überhaupt. 

In mijn ogen is individualiseren het verlangen van de mens om mede te bepalen hoe de samenleving waar hij deel van uitmaakt, vorm krijgt.

Individualiseren is in mijn ogen dus hetzelfde als menswording. Om met Multatuli te spreken: “Het is de roeping van de mens om mens te zijn.” 

Elk mens dat geen ruimte maakt voor een ander mens om zichzelf te zijn, om zichzelf te ontwikkelen tot wie hij wil zijn, is de-individualiserend, ontmenselijkend bezig. Niemand kan voor iemand anders bepalen hoe hij of zij moet zijn.

Mensen kunnen – alleen maar – voor zichzelf bepalen wie zij willen zijn, hoe zij zich willen ontwikkelen.

globaliseren 

Daartegenover staat dat elk mens altijd deel uitmaakt van één of meerdere gemeenschappen en/of samenlevingen.

Dat kunnen kleine vluchtige gemeenschappen zijn, twee of drie mensen die op een bepaald moment op een bepaalde plaats elkaar ontmoeten en een goed gesprek met elkaar hebben. Dat kunnen grotere wat duurzamere gemeenschappen zijn, een groep mensen die hetzelfde geloof belijdt, een groep mensen die gezamenlijk een bepaald product maakt, mensen die in dezelfde buurt wonen of in dezelfde auto’s rijden. Dat is die ene wereldwijde gemeenschap waar alle mensen wereldwijd sinds ergens einde 19e eeuw continu deel van uitmaken, of ze nu willen of niet, namelijk die ene wereldwijde economie.

Alle individuele mensen maken deel uit van één wereldwijde economie. Iedereen is met iedereen verbonden, niet alleen door die ene Aarde waar we met elkaar op leven, of die ene atmosfeer die we allemaal in- en uitademen, maar ook door de kleren die we dragen, de huizen waarin wij wonen, de auto’s waarin wij rijden en het voedsel dat wij tot ons nemen. 

Als het gaat om de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten die voorzien in onze materiële behoeften, de behoeften die vervuld moeten worden om ons fysieke organisme, ons fysiek lichaam gezond en in stand te houden, zijn alle mensen met alle mensen verbonden. In zekere zin vormen alle mensen, fysiek gezien, met die ene Aarde waar wij allen op leven, één groot fysiek organisme. Doe ik mezelf te kort, dan doe ik de hele Aarde tekort. Doe ik een ander tekort, dan doe ik mezelf te kort. Of we willen of niet, we zitten allemaal in hetzelfde schuitje, we zijn allemaal astronauten van hetzelfde ruimteschip. Het is een illusie om te denken dat ik het voor mezelf allemaal keurig voor elkaar kan hebben, als ik er niet tegelijkertijd voor zorg dat wij het gezamenlijk allemaal keurig voor elkaar kunnen hebben. 

Zelfs de meest zelfvoorzienende, afgelegen wonende, alle voedsel zelf verbouwende, zijn eigen kleren makende, op zonne- en windenergie levende op een stukje aarde werkende iemand maakt deel uit van die ene wereldwijde economie, en hij kan het voor zichzelf nog zo goed voor elkaar hebben, maar als ook maar ergens een oorlog uitbreekt, een aardbeving plaatsvindt, of hongersnood is… hij zal er ook onder lijden…

Kortom: ook al zouden we willen, we kunnen niet uit die ene wereldwijde economie stappen, simpelweg omdat wij allen op die ene Aarde wonen…

individualiseren vs globaliseren

Dit maakt dat wij als individueel mens, deel uitmakend van die ene wereldwijde economie als oer-oer-idee van de sociale werkelijkheid, ons bevinden in een polariteit:

mens vs wereldwijde economie

ons individuele lichaam als fysiek organisme versus die ene hele Aarde als sociaal organisme

als individu willen we onszelf bepalen, als deel uitmakend van die ene economie hebben we te maken met sociale wetmatigheden die in de loop van dit deel beschreven zullen worden…

ertussenin vormen we gemeenschappen…. 

om te beginnen zijn er de 196 internationaal erkende onafhankelijke staten. Dat zijn de 193 leden van de Verenigde Naties plus Palestina, Vaticaanstad en Kosovo, aldus Wikipedia. 

Merk op: elk land maakt dus ook deel uit van die ene wereldwijde economie. 

Binnen die landen, of verschillende landen overstijgend, of onafhankelijk van die landen, vormen mensen allerlei verschillende gemeenschappen, van de gemeenschap van K-Pop fans tot en met de gemeenschap van Joden die het niet eens zijn met de staat Israël, van de gemeenschap van voetballende mensen tot en met de gemeenschap van olieproducerende ondernemingen, enzovoorts. 

Dus: ook elke gemeenschap, welke gemeenschap dan ook, maakt deel uit van die ene wereldwijde economie…

vrij, gelijk, samen

Dit is de oer-oer-idee van sociaal wetenschap: vrij, gelijk, samen.

Als individu ben ik vrij, dat wil zeggen, zelf bepaald. Als individu stel ik mijn eigen werk-, leer- en levensdoelen en streef ik naar de vervulling ervan. Zelfs als anderen zeggen wat ik moet doen, kies ik er zelf voor om me wel/niet te schikken. Voor zover ik me laat bepalen door iets of iemand anders, ben ik niet vrij, dat wil zeggen, niet door mezelf bepaald.

Tegelijkertijd maak ik deel uit van één wereldwijde economie, één sociaal organisme van individuele mensen die goederen en diensten produceren, distribueren en consumeren, scheppen, rouleren en vernietigen, die voorzien in de materiële behoeften van alle mensen. Alle mensen als fysieke organismen vormen samen met dat ene hemellichaam genaamd de Aarde, één sociaal organisme. Noodzakelijkerwijs ben ik samen met alle anderen altijd samen. De vernietiging of ondergang van een deel van dat geheel is eigenlijk de vernietiging of ondergang van dat geheel. Ik kom er niet onderuit, ik maak er deel van uit.

Er tussen in maak ik deel uit van gemeenschappen die op een bepaalde manier het individuele (vrij) en die ene wereldwijd economie (samen) hebben afgestemd, gelijk. Er tussen in maak ik deel uit van gemeenschappen op grond van wetten, regels, afspraken, intenties die voor iedereen gelijk zijn. Als sociaal wezen wil ik die samenleving, die ene wereldwijde economie mede gestalte geven, zo dat niet alleen ik als individu mezelf kan zijn, maar alle individuen tot hun recht kunnen komen, inclusief de Aarde als geheel en de landschappen, en alle elementen van de landschappen in het bijzonder… bossen, meren, rivieren, zeeën, bergen, stranden, duinen, dorpen en steden enzovoorts…